Soms verbaas ik mij over de wereld die we om ons heen hebben gecreëerd.
Jarenlang leek de boodschap overal dezelfde te zijn. Meer snelheid. Meer prikkels. Meer indrukken. Video’s moesten korter. Films moesten spectaculairder. Sociale media moesten verslavender. Alles draaide om aandacht trekken, en die aandacht vervolgens zo lang mogelijk vasthouden.
Misschien is het juist daarom zo opvallend dat steeds meer jongeren lijken te verlangen naar iets anders.
Niet per se naar traagheid. Ook niet naar saaiheid.
Maar naar echtheid.
Naar diepgang.
Naar helderheid.
Dat fascineert mij.
Zelf heb ik nooit veel gehad met het snelle en flitsende. Niet omdat ik tegen snelheid ben. Integendeel. Een onderwerp mag best snel behandeld worden. Een verhaal mag tempo hebben. Maar er is een groot verschil tussen snelheid en oppervlakkigheid.
Wat mij altijd heeft verbaasd, is hoe gemakkelijk mensen zich laten meeslepen door dingen die vooral indruk maken, zonder dat ze inhoud hebben.
Dat zie je ook terug in films. Oude films konden soms tergend langzaam zijn, maar draaiden vaak om het verhaal. Om de personages. Om de ontwikkeling. Later werden special effects steeds belangrijker. Nog groter. Nog spectaculairder. Nog meer “wow”.
Er is niets mis met mooie effecten. Maar ergens onderweg lijkt de verpakking soms belangrijker geworden dan de inhoud.
Misschien geldt dat niet alleen voor films.
Het product van eerdere keuzes
Wat we vandaag om ons heen zien, is niet zomaar ontstaan.
We leven in een wereld die gebouwd is door mensen. Door eerdere generaties. Door bedrijven. Door overheden. Door ouders. Door jongeren. Eigenlijk door ons allemaal.
De technologie die we gebruiken, de cultuur waarin we leven en zelfs de manier waarop we met elkaar communiceren zijn het resultaat van keuzes die eerder zijn gemaakt.
Dat betekent ook dat de problemen die we zien vaak niet uit de lucht zijn komen vallen.
We hebben gekregen wat we gebouwd hebben.
En juist daarom vind ik het interessant dat veel jongeren zich tegenwoordig (opnieuw) lijken af te zetten tegen zaken die eerdere generaties met enthousiasme hebben omarmd. Eindeloos scrollen. Altijd online zijn. De druk om zichtbaar te zijn. De voortdurende stroom van informatie en meningen.
Dat is ergens begrijpelijk.
Maar er schuilt ook een gevaar in.
Anders zijn is nog geen wijsheid
Tijdens de adolescentie is het heel normaal om kritisch te worden op wat je hebt meegekregen. Psychologen zien dat als een belangrijk onderdeel van het vormen van een eigen identiteit[1].
Daar is op zichzelf niets mis mee.
Sterker nog, kritiekloos alles overnemen van vorige generaties is zelden verstandig.
Maar het tegenovergestelde is net zo gevaarlijk.
Wanneer de belangrijkste reden voor een keuze is: “Ik wil anders zijn dan mijn ouders”, dan wordt die keuze uiteindelijk niet bepaald door wijsheid, maar door emotie. Dat is dan ook geen vrijheid, maar gebondenheid.
Dan reageer je nog steeds op je ouders.
Alleen in de tegenovergestelde richting.
Werkelijk zelfstandig denken begint pas wanneer je jezelf afvraagt:
- Wat is waardevol?
- Wat moet behouden blijven?
- Wat moet verbeterd worden?
- Wat moet verdwijnen?
- En waarom?
Dat vraagt iets wat steeds zeldzamer lijkt te worden.
Rust.
Aandacht.
Nadenken.
Bouwen op een fundament
De Bijbel spreekt opvallend vaak in generaties.
Niet omdat elke generatie hetzelfde moet doen als degene daarvoor, maar omdat iedere generatie een erfenis ontvangt. Soms is die erfenis goed. Soms bevat zij fouten die gecorrigeerd moeten worden.
Dat zie je bijvoorbeeld terug in de boeken Koningen. Sommige koningen bouwden voort op wat goed was. Andere moesten afgodsbeelden verwijderen en verkeerde praktijken afbreken.
De vraag was nooit of alles oud of alles nieuw moest zijn.
De vraag was of men bouwde op het juiste fundament.
Dat principe is vandaag misschien wel net zo relevant als duizenden jaren geleden.
Niet alles wat oud is, is goed.
Niet alles wat nieuw is, is verkeerd.
Wijsheid zit niet in het afbreken van alles wat vóór ons kwam. Wijsheid zit ook niet in het kritiekloos bewaren van bestaande structuren.
Wijsheid zit in het herkennen van wat waar is en daarop verder bouwen.
Er is reden voor hoop
Juist daarom kijk ik met hoop naar wat er onder jongeren lijkt te gebeuren.
Misschien is hun kritiek op de constante stroom van prikkels geen teken van rebellie, maar van een dieper verlangen.
Een verlangen naar betekenis.
Naar echte gesprekken.
Naar tijd om na te denken.
Naar een leven dat meer is dan de volgende notificatie.
Als dat inderdaad zo is, dan hoeven we niet alles af te breken om opnieuw te beginnen.
Dan mogen we leren van degenen die ons voorgingen.
Dan mogen we hun fouten vermijden zonder hun wijsheid weg te gooien.
Dan mogen we kritisch zijn op wat we hebben gebouwd, zonder te vergeten dat sommige fundamenten het waard zijn om te behouden.
En misschien ligt daar wel de uitdaging voor onze generatie en voor de generatie die na ons komt:
niet leven vanuit de vraag hoe we anders kunnen zijn dan onze ouders,
maar vanuit de vraag hoe we wijzer kunnen zijn dan gisteren.
Literatuur
- Steinberg, L. (2017). Adolescence (11e ed.). New York, NY: McGraw-Hill Education.
