Er zijn dagen waarop alles vanzelf lijkt te gaan. Je voelt focus, ruimte in je hoofd en aan het einde van de dag heb je nog meer dan voldoende energie over. En er zijn dagen waarop je uitgeput bent, terwijl je “niks bijzonders” hebt gedaan. Dat verschil is zelden toeval.
Wat vaak het verschil maakt, is niet hoe druk je bent, maar waar je je energie aan besteedt.
Energie is geen vaag begrip
In de psychologie wordt energie vaak omschreven als subjectieve vitaliteit: het gevoel dat je mentaal en emotioneel energie beschikbaar hebt. Dat gevoel wordt beïnvloed door wat je doet, met wie je bent en in hoeverre je leeft in lijn met wat voor jou belangrijk is.
Sommige activiteiten, mensen of situaties laden je op. Andere trekken je leeg. We noemen ze vaak energiegevers en energievreters. En het belangrijkste om te beseffen: ze zijn voor iedereen anders.
Bewust worden is de eerste stap
Eigenaarschap begint bij waarnemen. Niet oordelen, niet meteen oplossen, maar eerlijk kijken.
Sta eens stil bij de afgelopen weken en vraag jezelf af:
- Wanneer voelde ik me helder, betrokken of rustig?
- Wanneer voelde ik spanning, vermoeidheid of weerstand?
Let daarbij niet alleen op wat je deed, maar ook op hoe het voelde tijdens en na afloop. Je lichaam en je aandacht liegen daarin zelden.
Het zit vaak in patronen
Energievreters zijn niet altijd groot of dramatisch. Ze zitten vaak in herhaling:
- taken die wringen met je waarden
- sociale interacties waarin je jezelf inhoudt
- steeds “ja” zeggen terwijl je “nee” voelt
Energiegevers zijn net zo vaak klein:
- een gesprek waarin je jezelf mag zijn
- geconcentreerd werken aan iets wat voor jou betekenisvol voelt
- even naar buiten, bewegen, vertragen
Juist omdat ze subtiel zijn, verdwijnen ze makkelijk naar de achtergrond.
Autonomie maakt het verschil
Onderzoek laat zien dat activiteiten die je zelf kiest en die aansluiten bij je waarden, structureel meer energie geven dan dingen die vooral ‘moeten’.
Dat betekent niet dat alles leuk moet zijn, maar wel dat je kunt onderzoeken:
- Waarom doe ik dit?
- Wat kost het me echt?
- Wat levert het me op?
Hier begint eigenaarschap: erkennen waar je invloed hebt, maar ook juist waar niet.
Een praktijkvoorbeeld: wanneer de context verandert
Om dit concreet te maken, een persoonlijk voorbeeld.
Ik heb ruim vijftien jaar in de financiële sector gewerkt. In die tijd heb ik veel over mezelf geleerd, wat ik wel en wat ik niet kan. Niet omdat ik mijn werk niet aankon, mijn functioneren stond eigenlijk nooit ter discussie. Integendeel: mijn werkgevers waren tevreden, vaak zelfs meer dan dat. Ik leverde kwaliteit, was betrouwbaar en nam verantwoordelijkheid. Dit uitte zich vaak in complimenten, goede beoordelingen en snelle promoties.
En toch raakte ik leeg.
Wat ik toen nog niet helder zag, maar nu wel, is dat het werk mijn interne doel te weinig raakte. Het sloot onvoldoende aan bij wat mij van binnen motiveert. Dat is iets wat je lange tijd kunt compenseren met inzet, discipline en loyaliteit. Uiteindelijk lijkt het echter altijd alsof de rek eruit gaat.
Mijn laatste functie hield ik bijna drie jaar vol. De eerste twee jaar verliepen soepel. De inhoud was duidelijk, de werkwijze herkenbaar en de context stabiel. Binnen die omstandigheden bleef mijn energiebalans overeind. Ik leerde veel, snel en was absoluut van toegevoegde waarde.
In het derde jaar veranderde de context. Er kwam nieuw leiderschap, met andere accenten, verwachtingen en andere manieren van werken. Niets fout of verkeerd, maar wel anders. Maar die verandering maakte zichtbaar wat er al langer zat: dat mijn motivatie steeds meer extern was geworden, terwijl mijn interne kompas onvoldoende werd gevoed.
Wat eerder werkbaar was, werd ineens structureel belastend. Niet omdat iemand het verkeerd deed, maar omdat de combinatie van rol, waarden en context voor mij niet langer leek te kloppen. In relatief korte tijd raakte mijn energie uitgeput. Dat kreeg ik op andere gebieden in mijn leven ook niet bijgetankt.
Achteraf zie ik: mijn functioneren bleef op niveau, maar mijn vitaliteit niet.
Wat dit mij leerde over eigenaarschap
Dit inzicht kwam niet in één keer. Het vroeg eerlijk kijken, zonder mezelf of anderen te veroordelen. De conclusie was confronterend, maar bevrijdend:
Goed presteren is niet hetzelfde als goed leven.
Eigenaarschap betekent niet dat alles altijd leuk moet zijn. Het betekent wel dat je verantwoordelijkheid neemt voor het feit dat jij degene bent die de rekening betaalt als je structureel over je eigen signalen heen leeft. Jij bent het die inzicht heeft in jouw interne doel en de verantwoordelijkheid kunt en moet nemen om daar naar te luisteren.
Voor mij begon eigenaarschap toen ik stopte met de vraag: “Waarom gebeurt mij dit steeds?”
en begon met: “Wat vertelt dit patroon mij over wat ik nodig heb?”
Waarom dit ook voor jou relevant is
Misschien herken je dit.
- Je doet wat er van je gevraagd wordt
- Je bent betrouwbaar, loyaal, capabel
- En toch voel je steeds vaker leegte, spanning of vermoeidheid
Dan is de vraag niet of je “sterker” moet worden, maar of je eerlijker durft te kijken naar je energiebalans.
Niet om drastische beslissingen te forceren.
Wel om bewustere keuzes te maken.
Want eigenaarschap begint niet bij veranderen.
Het begint bij erkennen.
Maak je energiebalans concreet (Journaling-oefening)
Een eenvoudige oefening:
- Noteer je top 3 energiegevers
- Noteer je top 3 energievreters
- Schrijf bij elk één zin: wat heb ik hierin te kiezen?
Misschien is de keuze klein. Misschien alleen bewuster plannen, begrenzen of herstellen. Maar klein is genoeg.
Eigenaarschap is geen controle, maar verantwoordelijkheid
Je kunt niet alles sturen in het leven. Wel kun je verantwoordelijkheid nemen voor hoe je ermee omgaat. Door serieus te nemen wat jou energie geeft en kost, neem je jezelf serieus.
En dat is geen luxe.
Dat is onderhoud.
Wil je hier verder mee werken? Gebruik journaling niet om jezelf te fixen, maar om jezelf te leren kennen. Daar begint een leven dat niet alleen vol is, maar ook voedend en doelgericht.
Heb je hier hulp bij nodig? Vragen om hulp is geen teken van zwakte!
