We hebben het vaak over betrokkenheid alsof het iets zichtbaars is. Iemand pakt extra werk op, denkt mee, stelt vragen, blijft iets langer zitten als dat nodig is. We noemen dat betrokken.
Maar dat is niet wat mij betreft zeker niet waar betrokkenheid begint.
Betrokkenheid is niet wat iemand doet. Het is wat er onder zit, wat er in iemands hart speelt [1,2].
Het uit zich dan in de innerlijke bereidheid om ergens echt voor te gaan.
In het onderscheid tussen wat je ziet en wat er werkelijk in iemand speelt, wringt het vaak.
Want je kunt alle signalen van betrokkenheid laten zien en ondertussen toch allang zijn afgehaakt.
Net zo goed kun je stil zijn, terughoudend, zoekend… en toch diep betrokken.
Wanneer iemand eigenlijk al weg is
Afgehaakt zijn gebeurt zelden in één moment. Het is geen harde klik, het is eerder te vergelijken met een langzaam verschuiven. Het uitbannen, of minder hard, het loskomen van iets.
Je begint ergens vol energie. Je ziet kansen, je wilt leren, je bent nieuwsgierig. Maar ergens onderweg verandert er iets. Misschien voel je je niet gezien. Misschien leg je de lat zo hoog dat je hem bij voorbaat niet meer wilt behalen. Misschien sluipen er gewoon andere prioriteiten in.
En zonder dat je het hardop uitspreekt, trek je jezelf stap voor stap terug.
Je doet nog wel mee. Je levert wat er gevraagd wordt. Maar de scherpte is weg. De eigenaarschap ook.
Niet omdat je niet wil, maar omdat er iets in je hart verschoven is [3].
En het lastige is, van buiten ziet dat er vaak nog prima uit.
Waarom het verschil zo zichtbaar wordt
In mijn werk heb ik veel gewerkt met zowel vaste medewerkers als interimers.
En dat contrast is soms confronterend eerlijk.
Interimers stappen ergens binnen met een duidelijke opdracht. Ze zijn er tijdelijk, weten dat hun tijd telt, en bewegen daarnaar. Als je ze vraagt om iets extra’s te doen, is de reactie vaak verrassend positief. Niet omdat ze het per se makkelijker hebben, maar omdat ze er bewust voor gekozen hebben om hier te zijn, op dit moment en voor dit moment.
Die keuze zie je terug in hun houding. In hun energie. In hun bereidheid om verantwoordelijkheid te nemen.
Bij vaste medewerkers zie je dat ook, absoluut. Toch zie je vaak ook iets anders.
Dat mensen zich terugtrekken. Dat het antwoord sneller “ik heb het al druk” wordt.
Dat groei minder vanzelfsprekend voelt.
En dat is geen verwijt. Het is een signaal.
Want wie te lang blijft zonder zich echt verbonden te voelen, raakt langzaam los.
Niet ineens, maar beetje bij beetje.
De illusie van zekerheid
Wat hierin meespeelt, is iets waar we weinig eerlijk over zijn.
Zekerheid is niet per definitie een bondgenoot van betrokkenheid [4].
Een vast contract geeft rust, dat is waardevol. Maar het kan ook iets anders doen.
Het kan de urgentie wegnemen. De scherpte verzachten. De noodzaak om jezelf opnieuw te verhouden tot je werk.
Daar waar tijdelijk werk mensen dwingt om bewust te kiezen, kan langdurige zekerheid ertoe leiden dat die keuze op de achtergrond verdwijnt.
En zonder die actieve keuze wordt betrokkenheid kwetsbaar. Het werk kan iets worden dat er gewoon bij hoort.
De kernvraag die vaak wordt gemist
Wat we vaak proberen, is gedrag beïnvloeden.
We willen dat mensen meer initiatief tonen. Meer eigenaarschap. Meer energie.
We organiseren trainingen, sturen op KPI’s, voeren gesprekken.
Maar zolang we alleen naar gedrag kijken, raken we nooit de kern.
Want betrokkenheid laat zich niet afdwingen aan de buitenkant [2,3].
Het groeit of verdwijnt aan de binnenkant.
En dat betekent dat de echte vraag niet is: “Doet iemand wat we verwachten?”
De echte vraag is: “Is iemand nog verbonden met wat hij doet?”
Dat is een ongemakkelijkere vraag. Maar wel een eerlijkere.
Terug naar waar het begint
Het vraagt iets van organisaties. Maar misschien nog wel meer van onszelf.
Blijven we bewust kiezen voor waar we zijn?
Durven we eerlijk te zijn als die keuze begint te vervagen?
En nemen we de moeite om te onderzoeken waardoor dat komt, in plaats van het te maskeren met drukte of routine?
Betrokkenheid is geen functie-eis. Het is een hartgesteldheid.
En juist daarom is het zo krachtig. Maar ook zo kwetsbaar.
Literatuurlijst
- Kahn, W. A. (1990). Psychological conditions of personal engagement and disengagement at work. Academy of Management Journal, 33(4), 692–724.
- Schaufeli, W. B., & Bakker, A. B. (2004). Job demands, job resources, and their relationship with burnout and engagement. Journal of Organizational Behavior, 25(3), 293–315.
- Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The “what” and “why” of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227–268.
- Pfeffer, J. (1998). The human equation: Building profits by putting people first. Harvard Business School Press.
