De hedendaagse journalistiek lijdt aan een vertrouwenscrisis. Die crisis is wat mij betreft grotendeels door hen zelf veroorzaakt. In het publieke debat zie ik geen zoektocht meer naar waarheid, maar een arena voor mediapersoonlijkheden die primair hun eigen visie proberen te pushen.
Het fundament van dit probleem is de verschuiving van informatie naar regie.
Het Falen van de Regisseur
De kern van mijn frustratie, en een observatie die velen waarschijnlijk zullen herkennen, is dat veel interviews en reportages gewoon psychologische spelletjes kijken te zijn. We zien het dagelijks:
Framing: De context wordt zo gekozen dat een specifieke reactie wordt uitgelokt.
Suggestieve vragen: “Vindt u ook niet dat dit beleid desastreus is?” Dit is geen vraag, het is een poging tot rekrutering.
Selectief citeren: Woorden worden uit hun verband gerukt en buiten alle proporties opgeblazen om een vooraf bepaalde conclusie te dienen.
Dit is geen journalistiek; het is manipulatie. De journalist positioneert zichzelf als de regisseur van de werkelijkheid, in plaats van als de dienaar ervan. Het doel is niet langer ‘begrijpen’, maar ‘overtuigen’. Ze slaan de plank volledig mis.
Het Grondbeginsel van de Psycholoog
Het falen van de journalist is dat ze verkeerde psychologische aspecten implementeren. Als er één beroepsgroep is die getraind is om voorbij het oppervlaktegedrag en de ingestudeerde antwoorden te kijken, is het de (toegepast) psycholoog of coach.
De journalistiek zou een cruciaal grondbeginsel moeten overnemen dat de basis vormt van elke effectieve therapeutische relatie: oprechte interesse.
Deze ‘oprechte interesse’ is geen vage, softe term. Het is een concrete, professionele houding die gestoeld is op de kerncondities zoals geformuleerd door Carl Rogers. Twee daarvan zijn essentieel:
Echtheid (Genuineness): De professional is authentiek en transparant. Er is geen verborgen agenda, geen façade.
Empathie: Het actieve proces van het proberen te begrijpen van het referentiekader van de ander, zonder direct te oordelen.
Wat zou dat doen in de praktijk?
Wat gebeurt er als een journalist deze principes toepast? De focus verschuift radicaal.
Een journalist die opereert vanuit ‘spin’ en regie, stelt een gesloten, sturende vraag:
“Critici zeggen dat uw plan onbetaalbaar is. Waarom negeert u die signalen?”
(De aannames: het is onbetaalbaar, de signalen worden genegeerd.)
Een journalist die opereert vanuit ‘oprechte interesse’, stelt een open, onderzoekende vraag:
“Ik zie dat de financiële dekking van uw plan vragen oproept. Help mij te begrijpen welke afwegingen u heeft gemaakt om toch voor deze koers te kiezen.”
(De aannames: er zijn vragen, en er is een afweging gemaakt. Het doel: het proces blootleggen.)
Het eerste voorbeeld zoekt conflict en bevestiging van het eigen frame. Het tweede voorbeeld zoekt inzicht in het waarom.
Conclusie
De huidige journalistieke methode van conflict, framing en het uitvergroten van contextloze citaten voedt de polarisatie die het beweert te bestrijden. Het creëert wantrouwen en verlaagt de kwaliteit van ons maatschappelijk gesprek.
We hebben geen journalisten nodig die ons vertellen wat we moeten denken. We hebben professionals nodig die de moed hebben om niet te weten, en de vaardigheid bezitten om oprechte vragen te stellen. We hebben journalisten nodig die minder regisseur en meer echt journalist zijn.
