Er was een tijd dat ik echt een hekel had aan doelen stellen. Aan plannen maken. Aan het ‘organiseren’ van mijn leven. In mijn hoofd zat een overtuiging die ergens best logisch klonk:
Toekomstige Johan weet straks toch beter wat er nodig is.
Waarom zou ik mezelf dan vastzetten? Waarom zou ik nu tijd weggooien aan iets dat straks in de prullenbak ligt!?
Misschien herken je dat. Dat je voelt dat doelen stellen goed zijn, maar dat er ook weerstand zit. Alsof doelen je vrijheid afpakken. Alsof ze druk leggen op iets wat je juist open wilt houden.
Dat gevoel klopt denk ik ook, doelen kunnen heel makkelijk een last worden. Maar dat is niet hoe ze bedoeld zijn.
Richting in plaats van druk
Wat ik ben gaan ontdekken, is dat doelen niet bedoeld zijn als een last op je schouders.
Ik ben ze gaan zien als een richtingaanwijzer. Zonder richting ga je wel ergens heen, maar je weet niet waarheen.
In periodes waarin ik geen duidelijke doelen had, nam een ander gevoel het over. Een soort leegte. Soms zelfs nutteloosheid. Je kunt namelijk niet ervaren dat je groeit, als je niet weet waarin je wilt groeien.
Wetenschappelijk onderzoek laat ook zien dat doelen juist helpen om focus en richting te geven. Ze sturen je aandacht naar wat belangrijk is, en helpen je om vol te houden wanneer iets moeilijk wordt[1].
Maar… dat werkt alleen… als ze echt van jou zijn.
Het verschil tussen jouw doelen en andermans verwachtingen
De wereld legt ons voortdurend dingen op. Hoe je eruit hoort te zien. Hoe je carrière eruit hoort te zien. Wat succes is. Zelfs in kleine dingen, hoe je je haar draagt, wat je eet, hoe je je tijd besteedt.
Voor je het weet leef je volgens doelen die nooit echt van jou zijn geweest.
Daarbij gebeurt er iets wat mij fascineert: Je verliest je motivatie. Wat niet is omdat je lui bent, maar omdat je hart er niet in zit.
Onderzoek naar motivatie laat zien dat doelen die verbonden zijn aan je eigen overtuigingen en waarden veel meer energie geven dan doelen die van buitenaf komen[2].
Dat herken ik in mijn eigen leven. Als een doel niet raakt aan mijn ‘interne missie’, dan laat ik het los. Soms langzaam, soms abrupt. Van uitstel komt afstel. En ergens wist ik het dan al: dit was niet écht van mij. Het helpt om daar eerlijk over te zijn, zo vroeg mogelijk.
Eigenaarschap en overgave tegelijk
Voor mij begint doelen stellen daarom niet met een plan, maar met een vraag:
Waarom leef ik eigenlijk?
Dat klinkt misschien groot, maar het werkt juist bevrijdend.
Want vanuit die vraag ontstaat richting.
Voor mij betekent dat ook dat ik God daarin moet betrekken.
Door gebed. Door stilte. Door gesprekken met anderen. Door gewoon eerlijk te kijken naar mijn leven.
Vanuit die plek ontstaan doelen die niet alleen slim zijn, maar ook kloppen met wie ik ben, met wie ik hoor te zijn. Dan wil ik ze niet alleen halen, maar dan bén ik al onderweg op de juiste weg.
Waarom doelen soms overweldigend worden
Toch is er wat mij betreft altijd een spanningsveld. Zelfs met goede doelen kan het misgaan.
Ik ken dat moment heel goed waarop een doel… te groot wordt. Te ver weg. Te vaag. Te overweldigend.
Voor je het weet ben ik afgehaakt.
Niet omdat het doel slecht is, maar omdat het te ver buiten bereik voelt.
Of, misschien een eerlijker antwoord, omdat ik mezelf te klein maak.
Onderzoek laat zien dat grote doelen beter werken wanneer je ze opdeelt in kleinere stappen. Mensen die dat doen, maken meer vooruitgang en houden het langer vol[3].
Dat heeft iets praktisch, maar ook iets geestelijks. Je hoeft niet morgen alles te zijn. Je mag vandaag één stap zetten.
Je hoeft het niet alleen te doen
Een andere ontdekking die voor mij belangrijk is geworden, is dat je dit niet alleen hoeft te doen.
Wij, mensen, zijn gemaakt voor verbinding. En dat geldt ook voor doelen.
Mensen die hun doelen delen met anderen en daar regelmatig op terugkomen, hebben een veel grotere kans om ze ook daadwerkelijk te behalen[4].
Niet omdat iemand je komt controleren, maar omdat iemand met je meeloopt. Bemoedigt. Scherp houdt. Vraagt hoe het gaat.
Misschien is dat wel iets wat we in de kerk, of als gelovigen, nog veel meer mogen herontdekken. Samen oplopen.
Een Bijbels perspectief op doelen
De Bijbel spreekt niet letterlijk over “doelen stellen” zoals wij dat tegenwoordig doen.
Maar het idee van richting, roeping en verantwoordelijkheid zit er wel degelijk in.
Ik moet denken aan het volk Israël. Ze kregen een belofte. Een land. Een toekomst.
Maar er zat ook een opdracht aan vast. En daar ging het mis.
Niet omdat het doel verkeerd was, maar omdat ze er niet volledig voor gingen. Eerst was er ongeloof, waardoor een hele generatie het land niet binnenging. Daarna namen ze het land wel in… maar half. Ze lieten stukken liggen. Ze namen niet alles in wat hen gegeven was.
En uiteindelijk kwamen ze tekort.
Als ik daaraan denk dan raakt dat mij.
Omdat ik dat ook in mijn eigen leven zie.
Hoe vaak laat ik dingen liggen die eigenlijk wel bij mij horen?
Niet omdat ze onmogelijk zijn, maar omdat ik ze niet pak, of omdat ik er het vertrouwen (geloof) niet voor heb.
Vrijheid en verantwoordelijkheid
Ik ben iemand die sterk gesteld is op vrijheid, op autonomie. Ik weet echter dat echte vrijheid niet betekent dat je geen richting hebt. Echte vrijheid betekent dat je bewust kiest waar je heen gaat.
Dat je eigenaar bent van je leven. Niet gestuurd door de wereld. Niet verlamd door angst. Maar ook niet stuurloos.
Eerlijk tegenover jezelf en alles wat je bent.
Tot slot
Doelen stel je niet om jezelf te bewijzen.
Je stelt ze om trouw te zijn aan wie je bent.
Laat anderen niet bepalen wat belangrijk voor jou is.
Maar wees wel eerlijk tegen jezelf.
En als er iets in je leeft waarvan je weet:
dit hoort bij mij…
Wees dan niet bang om daar richting aan te geven.
Dat hoeft niet perfect.
Maak het niet te strak.
Maar wel bewust.
Literatuurlijst
- Locke, E. A., & Latham, G. P. (2002). Building a practically useful theory of goal setting and task motivation. American Psychologist.
- Holding, A. C., & Koestner, R. (2023). The role of motivation in the lifecycle of personal goals. Oxford Handbook of Self-Determination Theory.
- Rai, A., Sharif, M. A., Chang, E. H., Milkman, K. L., & Duckworth, A. L. (2023). A field experiment on subgoal framing to boost volunteering. Journal of Applied Psychology.
- Matthews, G. (2015). Goal setting and accountability study. Dominican University of California.
