Spreken we eigenlijk wel dezelfde taal… of denken we dat alleen?

We denken vaak dat we duidelijk zijn. We proberen onze woorden zorgvuldig te kiezen, we denken ons goed af te stemmen op de ander, en gaan er vervolgens vanuit dat wat wij bedoelen… ook zo wordt begrepen door de ander.
Lang niet altijd is dat zo. Sterker nog, soms zitten we in een gesprek en denken we dat alles prima verloopt, terwijl we elkaar eigenlijk al kwijt zijn. Niet omdat iemand niet wil luisteren, maar omdat we woorden gebruiken die voor de ander iets compleet anders betekenen. Of een heel ander gevoel oproepen.

Een woord dat meer zegt dan je denkt

Stel je dit eens voor:

Twee volwassenen zijn in gesprek over een tiener. Het gaat misschien over gedrag, of over hoe het thuis gaat. Het is een rustig, inhoudelijk gesprek. Op een gegeven moment zegt de één tegen de ander: “Ja, het is wel een complexe casus.”

Misschien is dat, vanuit vaktaal, een hele normale opmerking. In de psychologie en hulpverlening wordt het woord ‘casus’ vaker gebruikt om een situatie of persoon te beschrijven vanuit een analytisch perspectief^[1]. Wat als die tiener dit hoort. Of dat jij als ouder in dat gesprek zit. Dan kan het totaal veranderen. Wat voor de één een neutrale term is, kan voor de ander afstandelijk voelen. Zakelijk. Bijna alsof een persoon wordt teruggebracht tot een probleem, of tot iets wat ‘opgelost’ moet worden.

En dat kan een gevoelige snaar raken.

Kinderen horen meer dan wij denken

Wat we daarin soms vergeten, is dat kinderen en tieners grote oren lijken te hebben. Ze horen (en begrijpen, goed of fout) veel meer dan we denken.

Zelfs als ze er niet actief bij betrokken zijn. Zelfs als ze niets zeggen.

Ze vangen woorden op. Tonen. Blikken. En ze geven daar hun eigen betekenis aan.

Onderzoek laat zien dat jongeren gevoelig zijn voor hoe er over hen gesproken wordt, zeker als het gaat om evaluaties of oordelen^[2]. Dat raakt direct aan hun zelfbeeld, en aan hoe veilig ze zich voelen in een relatie.

Dus dat ene woord, dat in jouw ogen misschien ‘klopt’, kan bij hen iets heel anders doen.

We spreken vanuit ons eigen kader

Het lastige is: we doen dit allemaal.

We spreken vanuit wat wij kennen. Onze opleiding, onze ervaring, onze gewoontes. En zonder dat we het doorhebben, gaan we er vanuit dat de ander precies dezelfde betekenis geeft aan de door ons gebruikte woorden.

Maar zo werkt communicatie niet.

Iedereen heeft zijn eigen referentiekader. Zijn eigen filter. En dus ook zijn eigen definitie van woorden.

Toen ik hierover nadacht, moest ik denken aan de torenbouw van Babel (in de Bijbel).
We zien dat vaak als een moment waarop mensen elkaar niet meer konden verstaan door verschillende talen.
Volgens mij zit er nog iets onder, iets dieper. Mensen hoorde elkaars woorden nog wel, maar de betekenis raakte verloren. Anders hadden ze ‘gewoon’ weer eenzelfde, of elkaars taal kunnen leren?
Volgens mij zien we dat vandaag nog steeds veelvuldig gebeuren.

Wat voor jou helder is, kan voor de ander verwarrend zijn.

Wat voor jou neutraal voelt, kan voor de ander geladen zijn.

De valkuil van ‘ik snap het wel’

Bloggen betekend voor mij ook eerlijk naar mezelf kijken en hier zit voor mij ook een valkuil.

Omdat ik vanuit mijn achtergrond in de psychologie getraind ben om goed te luisteren en af te stemmen, kan ik soms denken dat ik de ander wel begrijp. Dat zit ook in mijn persoonlijkheid, me inleven, de ander echt willen begrijpen.

Dan denk ik dat ik het plaatje wel compleet heb. En juist daardoor vergeet ik soms om te checken. Ben ik nog op dezelfde lijn? Begrijp ik echt wat je bedoelt?

En dat is precies waar het mis kan gaan.

Dichter bij elkaar komen

Misschien is het niet zo ingewikkeld als we soms denken.

Ik denk dat we een goed begin kunnen maken door op de volgende punten te letten:

• Beseffen dat woorden nooit helemaal neutraal zijn
• Vaker vragen stellen, ook als we denken dat alles duidelijk is
• De ander serieus nemen in hoe iets binnenkomt

Want echte verbinding ontstaat niet omdat we perfect formuleren, maar omdat we bereid zijn om elkaar echt te willen begrijpen.

Literatuurlijst

1. American Psychological Association. (2020). Publication manual of the American Psychological Association (7th ed.).
2. Harter, S. (2012). The construction of the self: Developmental and sociocultural foundations (2nd ed.). Guilford Press.